EED-verplichting 2027

Vanaf 1 januari 2027 moeten grote bedrijven in Nederland verplicht aantonen dat ze actief bezig zijn met energiebesparing. Dit is vastgelegd in de Energy Efficiency Directive (EED)  van de Europese Unie. Nederland implementeert dit via artikel 18.5 van de Wet milieubeheer . De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO)  biedt officiële richtlijnen voor naleving. In dit artikel lees je of je verplicht bent, wat je opties zijn, en welke keuze de meeste bedrijven maken.

Wat is de EED?

De Energy Efficiency Directive is een Europese richtlijn die lidstaten verplicht maatregelen te nemen voor energiebesparing. Het doel: in 2030 moet Europa 32.5% efficiënter zijn dan in 2007.

Eén van de maatregelen: grote bedrijven moeten aantonen dat ze hun energieverbruik in kaart brengen en verbeteren. Nederland implementeert dit via de Wet milieubeheer (Wm), artikel 18.5.

Vanaf 1 januari 2027: Grote bedrijven moeten elke 4 jaar een energie-audit laten uitvoeren volgens EN 16247-standaard, óf een gecertificeerd energiemanagementsysteem hebben (ISO 50001 of EMAS).

Ben jij verplicht?

Je bent EED-plichtig als je voldoet aan deze criteria (én-én):

Criterium 1: Bedrijfsgrootte Je hebt meer dan 250 medewerkers

Criterium 2: Financieel Je hebt een jaaromzet van meer dan €50 miljoen én een balanstotaal van meer dan €43 miljoen

Beide criteria moeten gelden. Als je 300 medewerkers hebt maar een omzet van €30 miljoen, ben je niet verplicht. Als je 180 medewerkers hebt maar €80 miljoen omzet, ook niet (tenzij je balanstotaal boven €43M is).

MKB-vrijstelling

Bedrijven die voldoen aan de MKB-definitie zijn vrijgesteld, ongeacht grootte. MKB-definitie (EU):

• Minder dan 250 medewerkers, én
• Jaaromzet onder €50 miljoen óf balanstotaal onder €43 miljoen

Als je hier onder valt, ben je niet verplicht. Maar je mag wel vrijwillig ISO 50001 doen (en veel MKB-bedrijven doen dat voor klanteneisen of aanbestedingen).

Concernstructuur: let op!

Als je onderdeel bent van een concern, tellen de cijfers van het hele concern.

Voorbeeld:

• Dochteronderneming A: 120 medewerkers, €25M omzet
• Dochteronderneming B: 90 medewerkers, €18M omzet
• Moederbedrijf C: 50 medewerkers, €15M omzet
• Totaal concern: 260 medewerkers, €58M omzet

In dit geval is het hele concern EED-plichtig, ook al zijn de individuele entiteiten MKB.

Twee opties: ISO 50001 of energie-audit

Als je EED-plichtig bent, heb je twee manieren om te voldoen:

Optie 1: ISO 50001 certificering

Je implementeert een energiemanagement systeem volgens ISO 50001 en laat je certificeren door een geaccrediteerde instelling.

Voordelen:

• Eenmalige certificering (3 jaar geldig, daarna hercertificeren)
• Doorlopend systeem: Je blijft structureel verbeteren, niet alleen bij audits
• Certificaat: Marketing, klanteneisen, aanbestedingen
• Hogere besparingen: Gemiddeld 15-20% energiebesparing binnen 3 jaar
• Subsidievaart: Helpt bij EIA-, SDE++-aanvragen

Nadelen:

• Hogere initiële kosten: €40k-€120k implementatie (afhankelijk van grootte)
• Meer werk: Je bouwt een volledig managementsysteem
• Jaarlijkse audits: Elk jaar surveillance audit (€5k-€20k)

Voor wie: Bedrijven die serieus werk willen maken van energiebesparing, al ISO 14001 hebben (overlap 70%), of certificaat nodig hebben voor klanten/aanbestedingen.

Optie 2: Energie-audit om de 4 jaar

Je laat elke 4 jaar een energie-audit uitvoeren door een erkend bureau, conform EN 16247.

Voordelen:

• Lagere kosten: €15k-€35k per audit
• Minder interne inspanning: Auditor doet het werk, jij levert data aan
• Voldoet aan wet: Je bent compliant

Nadelen:

• Herhalend: Elke 4 jaar opnieuw (in 2027, 2031, 2035, etc.)
• Geen systeem: Na audit vergeet je het tot volgende keer
• Lagere besparingen: Gemiddeld 5-8% (ad-hoc maatregelen zonder structuur)
• Geen certificaat: Je kunt niet aantonen aan klanten dat je actief bezig bent

Voor wie: Bedrijven die alleen willen voldoen aan de wet, geen ambitie hebben voor structureel energiebeheer, of energie geen grote kostenpost is.

Vergelijking ISO 50001 vs energie-audit

Keuzeadvies:

• Kies ISO 50001 als: Je energie-intensief bent (energie boven 10% van kosten), al ISO 14001 hebt, klanten het vragen, of je écht wilt verbeteren.
• Kies energie-audit als: Je minimaal wilt doen, energie klein kostenpost is (onder 5%), of je geen resources hebt voor systeem.

Wat moet er in een energie-audit (EN 16247)?

Als je kiest voor de energie-audit-route, moet de audit voldoen aan EN 16247.

Vereiste onderdelen:

1. Scope: Welke gebouwen, processen, energiestromen vallen onder de audit?
2. Data-verzameling: Historisch verbruik (minimaal 12 maanden), facturen, metingen
3. Inspectie ter plaatse: Auditor komt langs, bekijkt installaties
4. Analyse: Waar gaat de energie naartoe? Grootste verbruikers identificeren
5. Besparingsmaatregelen: Lijst met concrete maatregelen, kosten en opbrengsten
6. Rapport: Gedetailleerd auditrapport met conclusies en aanbevelingen

Wie mag auditen: Alleen erkende energie-auditors mogen dit doen. Lijst staat op website van RVO (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland).

Kosten: €15k-€35k afhankelijk van bedrijfsgrootte en complexiteit

Let op: Je bent niet verplicht de aanbevolen maatregelen uit te voeren. Je moet alleen de audit laten doen. Maar het is wel zonde om €20k aan een audit uit te geven en vervolgens niets te doen met de aanbevelingen.

Wat als je niets doet?

Als je EED-plichtig bent en vóór 1 januari 2027 geen ISO 50001 hebt of energie-audit hebt laten doen, overtreed je de wet.

Handhaving: De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) handhaaft. Ze kunnen:

• Waarschuwing geven (eerste overtreding)
• Dwangsom opleggen (€10k-€50k)
• Boete opleggen (maximaal €900.000 of 10% van jaaromzet, hoogste van beide)

Kans dat je gepakt wordt: Gering in eerste jaren (ILT heeft beperkte capaciteit), maar risico groeit. Vooral als:

• Je in energie-intensieve sector zit (chemie, metaal, voedsel)
• Je klachten krijgt (werknemers, NGO’s)
• Je andere milieu-overtredingen hebt gehad

Advies: Wacht niet af. Start in 2025-2026 met voorbereiding. Als iedereen begin 2027 consultants belt, is de markt overbezet en betaal je meer.

MJA3 en MEE: wat gebeurde daarmee?

Voor 2020 hadden veel bedrijven Meerjarenafspraken energie-efficiëntie (MJA3) of het MEE-convenant. Dat waren vrijwillige afspraken tussen overheid en sectoren.

Status:

• MJA3 en MEE zijn afgelopen per 2020
• Bedrijven die deelnamen moesten overstappen naar ISO 50001 of een andere vorm van energiebeheer
• EED-verplichting is de opvolger: niet meer vrijwillig maar wettelijk verplicht voor grote bedrijven

Veel ex-MJA3-bedrijven hebben ISO 50001 geïmplementeerd. Zij zijn klaar voor 2027.

CSRD en EED: dubbele verplichting?

Sommige grote bedrijven vallen ook onder CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive). Die moeten rapporteren over energie, CO2, en duurzaamheid.

Overlap: ISO 50001 helpt enorm bij CSRD-rapportage. Het levert de data (EnPI’s, energieverbruik per proces) die je nodig hebt voor ESRS (European Sustainability Reporting Standards).

Als je CSRD-plichtig én EED-plichtig bent, is ISO 50001 de logische keuze: je voldoet aan beide met één systeem.

Zie voor meer details: CSRD en ISO 50001

Hoe begin je (als je verplicht bent)?

Stap 1: Check of je echt verplicht bent Bereken je FTE’s, omzet, balanstotaal (inclusief concern-verbanden).

Stap 2: Keuze maken: ISO 50001 of energie-audit Zie vergelijkingstabel hierboven. Praat met consultant of auditor voor advies.

Stap 3: Budget regelen ISO 50001: €40k-€120k. Energie-audit: €15k-€35k. Regel goedkeuring MT/directie.

Stap 4: Offertes opvragen Voor ISO 50001: consultancy (implementatie) + certificatie-instelling (audit). Voor energie-audit: erkend auditbureau (check RVO-lijst).

Stap 5: Planning maken

• ISO 50001: 6-12 maanden implementatie, daarna certificatie-audit
• Energie-audit: 2-4 maanden data verzamelen + inspectie + rapport

Stap 6: Uitvoeren Volg het stappenplan voor ISO 50001, of laat auditbureau de energie-audit uitvoeren.

Veelgestelde vragen

Q: Wat als ik in 2026 onder de 250 medewerkers kom? A: Dan ben je niet meer verplicht (tenzij je concern-verbanden hebt). Maar als je al bezig bent met ISO 50001, loont het om door te gaan (besparingen blijven).

Q: Geldt EED ook voor non-profit en overheid? A: Ja. De criteria zijn dezelfde: meer dan 250 FTE + omzet/balanstotaal. Gemeenten, ziekenhuizen, universiteiten kunnen verplicht zijn.

Q: Kan ik een energie-audit doen en later overstappen naar ISO 50001? A: Ja. Je voldoet aan de wet met de audit. Als je later besluit dat je meer wilt, kun je alsnog ISO 50001 implementeren.

Q: Wat als mijn energieverbruik al erg laag is? A: Maakt niet uit. Als je aan de criteria voldoet (250+ FTE, etc.), ben je verplicht. Ook als je al heel efficiënt bent.

Q: Moet ik echt elke 4 jaar opnieuw een energie-audit doen? A: Ja, als je geen ISO 50001 hebt. De wet zegt “minimaal elke 4 jaar.” Je kunt ook vaker, maar 4 jaar is minimum.

Q: Kan ik subsidie krijgen voor ISO 50001 implementatie? A: Niet direct subsidie voor implementatie. Wel: EIA (belastingvoordeel) voor investeringen die uit ISO 50001 voortkomen, en SDE++ voor duurzame energie. Zie Subsidies en voordelen.

Q: Wat als ik meerdere bedrijven heb in een concern? A: Het hele concern telt. Als totaal boven 250 FTE en €50M omzet, zijn alle entiteiten verplicht (tenzij je kunt aantonen dat een dochter volledig zelfstandig opereert).

Checklist: ben je klaar voor 2027?

• Criteria gecheckt: ben je EED-plichtig? (250+ FTE, €50M+ omzet, €43M+ balans)
• Keuze gemaakt: ISO 50001 of energie-audit?
• Budget goedgekeurd door MT/directie
• Offertes binnen van consultant/auditor
• Planning gemaakt (start-datum, deadlines)
• Energiemanager of projectleider aangewezen
• Als ISO 50001: quick scan energiesituatie gedaan
• Als energie-audit: data verzameling gestart

Als je 80%+ checked hebt, ben je goed op weg.

Meer informatie

• Wat is ISO 50001 – Volledige introductie energiemanagement
• ISO 50001 vs energie-audit – Gedetailleerde vergelijking
• Stappenplan – De 8 stappen naar ISO 50001
• Kosten en tijdlijn – Wat kost het echt?
• RVO: Energie-audit EED  – Officiële informatie van Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
• Wet milieubeheer artikel 18.5  – De wettekst