Significante Energieaspecten (SEU’s)

Significant Energy Uses (SEU’s) zijn de processen, systemen, of apparaten die een grote impact hebben op je energieverbruik. Dit concept is een kernonderdeel van ISO 50001:2018  en wordt gedefinieerd in hoofdstuk 3.32 van de norm. SEU’s vormen de basis van je energiemanagement systeem: door focus te leggen op de grootste verbruikers, realiseer je de meeste besparingen. Voor meer achtergrond zie ook de uitleg van NEN over ISO 50001 .

Wat is een SEU?

Een Significant Energy Use is een energieverbruiker (proces, systeem, apparaat) die voldoet aan één of meer van deze criteria:

1. Groot verbruik Het vertegenwoordigt een substantieel deel van je totale energieverbruik (vaak: boven 10%, maar dit kan verschillen per organisatie).

2. Groot besparingspotentieel Zelfs als het verbruik niet enorm is, is er veel te winnen door verbetering (oude, inefficiënte apparatuur, slecht geregeld proces).

3. Hoge variabiliteit Het verbruik schommelt sterk, wat duidt op optimaliseringsmogelijkheden (bijvoorbeeld een proces dat soms efficiënt draait en soms niet).

4. Grote toekomstige impact Je gaat binnenkort investeren of uitbreiden, dus nu is het moment om efficiency te borgen.

Je hoeft niet aan alle vier te voldoen. Eén criterium kan al genoeg zijn om iets als SEU te classificeren.

Stappen om SEU’s te bepalen

Stap 1: Energie-review

Je begint met een volledige energie-review: waar gaat je energie naartoe? Dit doe je via:

• Factuuranalyse: Historisch verbruik per energiesoort (elektra, gas, warmte, etc.)
• Metingen: Submeterkasten, loggers, sensoren om verbruik per proces of afdeling te meten
• Walkthrough: Rondgang langs de werkvloer met technisch personeel

Output: Overzicht van alle energiestromen en verbruikers.

Stap 2: Verbruik in kaart

Je maakt een overzicht (vaak een Sankey-diagram of tabel) dat toont: van de 100% energie die binnenkomt, waar gaat het naartoe?

Voorbeeld productiebedrijf:

• 35% compressoren (perslucht)
• 25% klimaatbeheersing (HVAC)
• 20% productieproces (ovens, persen)
• 10% verlichting
• 10% overig (kantoor, IT, kantine)

Je ziet meteen: compressoren, HVAC, en productieproces zijn de grote posten.

Stap 3: Criteria toepassen

Voor elke grote verbruiker check je:

• Hoeveel procent van totaal? (boven 10% = waarschijnlijk SEU)
• Hoe oud/efficiënt? (oude apparatuur = besparingspotentieel)
• Hoe stabiel? (sterke fluctuaties = optimaliseerbaar)
• Kunnen we dit beïnvloeden? (als het buiten je controle is, geen SEU)

Voorbeeld: Compressoren verbruiken 35%. Ze zijn 15 jaar oud. De energieprestatie varieert (soms 80% load, soms 20%, maar blijft constant on). Dit is een SEU op basis van groot verbruik + besparingspotentieel (oude compressors, geen variabel toerental).

Stap 4: Prioriteren

Je hebt nu een lijst van potentiële SEU’s. Maak een matrix:

Prioriteit 1: Groot verbruik + hoog besparingspotentieel + haalbaar (→ compressoren) Prioriteit 2: Medium/groot verbruik + haalbaar (→ HVAC, verlichting) Prioriteit 3: Wel groot verbruik maar complex of weinig te winnen (→ productieproces)

Je focust eerst op prioriteit 1 en 2.

Stap 5: Documenteren

Voor elke SEU documenteer je:

• Beschrijving: Wat is het? (bijv. “Compressorensysteem: 3 schroefcompressors voor persluchtvoorziening fabriek”)
• Verbruik: Hoeveel (kWh/jaar, m³ gas/jaar, etc.)
• Percentage van totaal: Bijv. 35%
• Besparingspotentieel: Inschatting (bijv. “20% mogelijk door nieuwe compressor met variabel toerental”)
• Huidige status: Leeftijd, conditie, onderhoud
• Prioriteit: Hoog/medium/laag

Output: SEU-register (Excel, of in je ISO 50001 software).

Voorbeelden van SEU’s per sector

Productiebedrijven (metaal, voedsel, chemie)

Typische SEU’s:

• Compressoren (perslucht): Vaak 20-40% van elektriciteitsverbruik. Oude compressors draaien constant, ook bij lage afname. Variabel toerental bespaart 20-40%.
• Ovens en droogovens: Gas of elektrisch. Isolatie, warmteterugwinning, optimalisatie cyclustijd leveren besparingen.
• Koeling en vrieshuizen: 24/7 aan, isolatie en efficiënte koelmachines cruciaal.
• HVAC (klimaatbeheersing): Grote fabrieken met veel m³ te verwarmen/koelen. Zoneregeling, nachtstand, debietsturing helpen.
• Motoren en pompen: Honderden elektromotoren. Frequentieregelaars op grote motoren (boven 5 kW) besparen 10-30%.

Voorbeeld: Metaalbedrijf identificeert compressoren (35%), ovens (25%), HVAC (15%) als SEU’s. Samen 75% van verbruik. Daar richten zij hun actieplannen op.

Datacenters

Typische SEU’s:

• IT-apparatuur (servers, opslag, netwerk): Dit is je core business, moeilijk te verminderen, maar wel optimaliseren (oudere servers vervangen door efficiëntere).
• Koeling (CRAC, chillers): Vaak 30-50% van totaal verbruik. PUE verbeteren door free cooling, hot/cold aisle containment, hogere temperaturen.
• UPS (Uninterruptible Power Supply): Verliezen in UPS (5-10%). Efficiëntere UPS of Eco-mode bespaart.
• Verlichting: Relatief klein (5%), maar LED + sensoren is quick win.

Voorbeeld: Datacenter identificeert koeling (40%), IT-load (45%), UPS-verliezen (8%) als SEU’s. Doel: PUE verlagen van 1.6 naar 1.3 door koelingoptimalisatie en free cooling.

Kantoorgebouwen en vastgoed

Typische SEU’s:

• HVAC: 40-60% van verbruik. Slimme thermostaten, zoneregeling, nachtstand leveren 15-25% besparing.
• Verlichting: 20-30% van verbruik. LED + bewegingssensoren + daglichtregeling besparen 50-70%.
• IT en servers: Serverruimtes, werkplekken. Virtualisatie en cloud migratie reduceert lokale serverload.
• Liften en ventilatoren: In hoogbouw significant. Frequentieregelaars en onderhoudsoptimalisatie helpen.

Voorbeeld: Kantoorgebouw (10.000 m²) identificeert HVAC (50%), verlichting (25%), IT (15%) als SEU’s. LED-verlichting met sensoren + optimalisatie thermostaat-settings levert 20% totale besparing.

Hotels en horeca

Typische SEU’s:

• HVAC: Kamers, lobby, conferentieruimtes. Slimme kamerthermostaten (niet verwarmen als kamer leeg) besparen 20-30%.
• Warm water: Grote boilers voor douches, keuken. Warmtepompen, zonneboilers, isolatie leidingen helpen.
• Keukenapparatuur: Ovens, koelcellen, vriezers. Isolatie, efficiënte apparaten, afschakelschema’s (niet 24/7 aan).
• Verlichting: Lobby, gangen, kamers, parkeergarage. LED + sensoren.
• Zwembad (als aanwezig): Enorme verbruiker (verwarmen, filteren). Afdekking, warmteterugwinning essentieel.

Voorbeeld: Hotel (100 kamers) identificeert HVAC (35%), warm water (25%), keuken (15%), zwembad (15%) als SEU’s. Slimme thermostaten in kamers + zwembad-afdekking levert 15% besparing.

Ziekenhuizen en zorginstellingen

Typische SEU’s:

• HVAC: 24/7, strenge eisen (temperatuur, luchtkwaliteit). Zoneregeling (OK’s hoger niveau dan kantoorruimtes) bespaart.
• Medische apparatuur: MRI, CT-scanners, sterilisatie. Moeilijk te optimaliseren (veiligheid gaat voor), wel efficiënte vervanging.
• Warm water: Legionellaveilig, dus hoge temperaturen. Warmtepompen met Legionella-beveiliging helpen.
• Verlichting: 24/7 operatie, veel vierkante meters. LED + slim beheer.
• Keuken en wasserij: Grote verbruikers. Warmteterugwinning uit wasserij naar verwarmingscircuit.

Voorbeeld: Ziekenhuis identificeert HVAC (40%), medische apparatuur (20%), verlichting (15%), warm water (10%) als SEU’s. Focus op HVAC-zoneregeling en LED-verlichting.

Hoeveel SEU’s moet je hebben?

Geen vast aantal. Het hangt af van je organisatie.

Vuistregels:

• Simpele organisatie (1 locatie, homogeen proces): 3-7 SEU’s
• Gemiddelde complexiteit (meerdere afdelingen, diverse processen): 5-12 SEU’s
• Complexe organisatie (meerdere locaties, verschillende sectoren): 10-20+ SEU’s

Te weinig SEU’s (bijv. 1-2): Je mist waarschijnlijk dingen. 80% van je verbruik zou gecoverd moeten zijn door je SEU’s.

Te veel SEU’s (bijv. 30+): Je wordt te gefragmenteerd. Focus op de echt grote en beïnvloedbare.

Check: Optellen van je SEU’s zou minimaal 70-80% van je totale verbruik moeten dekken. Als je SEU’s samen 50% dekken, ben je te selectief.

SEU’s bijwerken

SEU’s zijn niet statisch. Je herbeoordeelt ze:

Jaarlijks: Bij managementreview check je of SEU’s nog kloppen. Zijn er nieuwe grote verbruikers? Heb je maatregelen genomen waardoor een SEU niet meer significant is?

Bij grote veranderingen:

• Nieuwe productielijn geïnstalleerd → wordt waarschijnlijk SEU
• Oude compressors vervangen → mogelijk geen SEU meer (verbruik sterk gedaald)
• Uitbreiding gebouw → HVAC wordt misschien groter SEU

Voorbeeld: Bedrijf had compressoren als SEU (35% van verbruik). Na investering in nieuwe efficiënte compressor met variabel toerental daalt verbruik naar 20%. Dit blijft SEU (nog steeds groot), maar prioriteit verschuift naar andere SEU’s (bijv. HVAC, nu 30% van verbruik).

SEU’s en actieplannen

Voor elke SEU maak je een actieplan. Dit bevat:

• Doel: Bijv. “Compressorverbruik verlagen met 20% binnen 18 maanden”
• Maatregelen: Concrete acties (nieuwe compressor, lekdetectie, druk verlagen)
• Verantwoordelijke: Wie pakt dit op?
• Budget: Wat kost het?
• Besparing: Wat levert het op (kWh/jaar, €/jaar)?
• Planning: Wanneer starten, wanneer klaar?

Niet voor elke SEU tegelijk: Je kiest welke SEU’s je aanpakt in jaar 1, welke in jaar 2. Dit hangt af van budget, haalbaarheid, ROI.

Voorbeeld actieplan:

SEU: Compressoren (35% van verbruik, 520 MWh/jaar) Doel: 20% reductie = 104 MWh besparing Maatregelen:

1. Lekdetectie en herstel lekkages (start Q2 2025, kosten €3k, besparing 5%)
2. Druk verlagen van 8 naar 7 bar (start Q3 2025, kosten €1k, besparing 8%)
3. Nieuwe compressor met variabel toerental (start Q4 2025, kosten €40k, besparing 10%) Totaal: €44k investering, 23% besparing (120 MWh), €14.4k per jaar ROI: 3.1 jaar

Veelgemaakte fouten

1. Alles is een SEU

Als je 20+ SEU’s hebt in een klein bedrijf, ben je te breed. Focus op de echte prioriteiten.

Oplossing: Gebruik de 80/20-regel. Welke 20% van je processen veroorzaken 80% van verbruik?

2. SEU’s te abstract

“Elektriciteitsverbruik” is geen SEU. Dat is een energiesoort. SEU moet een concreet proces of systeem zijn: “Compressoren,” “HVAC-systeem gebouw A,” “Productielijn 3.”

Oplossing: Wees specifiek. Zo specifiek dat je er acties op kunt definiëren.

3. SEU’s die je niet kunt beïnvloeden

“Energieverbruik van huurders in ons pand” is geen goede SEU als je daar geen invloed op hebt (tenzij je maatregelen kunt nemen zoals sub-metering, huurafspraken over efficiency).

Oplossing: Focus op SEU’s waar je actie op kunt ondernemen.

4. SEU-register updaten vergeten

Je stelt SEU’s vast in jaar 1, maar herbeoordeelt ze nooit. Intussen zijn er nieuwe verbruikers bijgekomen of oude verdwenen.

Oplossing: Jaarlijks herbeoordelen bij managementreview. Verbruik verandert, SEU’s ook.

Checklist SEU-bepaling

• Energie-review gedaan (alle verbruik in kaart)
• Verbruik per proces/systeem gemeten of ingeschat
• Top 10 grootste verbruikers geïdentificeerd
• Criteria toegepast (groot verbruik, besparingspotentieel, variabiliteit)
• SEU’s geselecteerd (dekken minimaal 70% van totaal verbruik)
• SEU-register opgesteld (beschrijving, verbruik, prioriteit)
• Voor elke SEU: actieplan gemaakt of gepland
• Management heeft SEU’s goedgekeurd
• SEU’s gecommuniceerd naar relevante medewerkers

Meer informatie

• Energie-review – Hoe breng je je energieverbruik in kaart
• Energiebasislijn – Je startpunt voor meting
• EnPI’s – Hoe meet je je prestaties
• Stappenplan – De 8 stappen naar certificering
• Voor productiebedrijven – Sector-specifieke tips
• Voor datacenters – SEU’s in datacenters